Op Prinsjesdag openen de koning en de regering officieel het nieuwe werkjaar van het parlement. Dan worden ook de plannen en de begroting voor volgend jaar bekendgemaakt. Wat betekenen die voor (mantel)zorg?

Toen het huidige Kabinet aantrad, stelden de regerijngspartijen maatregelen voor die flink impact hebben op mensen met een beperking, chroische ziekte of psychische kwetsbaarheid. En de plannen pakten ongunstig uit voor mantelzorgers. Daarom heeft de landelijke belangenbehartiger MantelzorgNL samen met andere maatschappelijke organisaties de Tweede Kamer opgeroepen om eerlijke keuzes te maken.

Vandaag op Prinsjesdag werd duidelijk wat er van de oorspronkelijke plannen overblijft en wat het Kabinet van plan is met de zorg. In de Troonrede die de koning uitspreekt, is mantelzorg in ieder geval niet speciaal genoemd. Wel zet de overheid vol in op ‘zorg thuis als het kan’. Daardoor zal de druk op mantelzorgers structureel hoog blijven.

Bezuinigingen teruggedraaid
Goed nieuws is dat eerder aangekondigde bezuinigingen op de sociale zekerheid en de langdurige zorg (Wlz) door het kabinet deels zijn teruggedraaid of uitgesteld. Dit moet voorkomen dat de druk op kwetsbare ouderen en chronisch zieken onhoudbaar wordt.

Langer thuis wonen betekent meer druk op mantelzorg
Ondanks dat sommige plannen zijn teruggedraaid of uitgesteld, leidt het kabinetsbeleid nog steeds tot een groter beroep op de informele zorg, zoals mantelzorg. Omdat er te weinig zorgplekken zijn en het personeelstekort in de zorg, verschuift er nog altijd veel werk naar mantelzorgers en naasten.

Om in aanmerking te komen voor een plek in een verpleeghuis (via de Wet langdurige zorg), moet er sprake zijn van een intensievere zorgbehoefte dan voorheen. Het wordt dus nog moeilijker om een indicatie te krijgen hiervoor. Daardoor moeten mensen noodgedwongen langer thuis blijven wonen met hulp van hun naaste(n).

Om de druk op de professionele zorg te verlichten, trekt het kabinet geld uit voor projecten in de digitale zorg. Zo willen ze een landelijke helpdesk digitale zorg en medische technologie oprichten. Ook dit heeft als doel dat patiënten al dan niet zelfstandig langer thuis kunnen blijven wonen.

Eigen bijdrage Wmo wordt afhankelijk van je inkomen
Zoals het nu is geregeld in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), betaalt iedereen een vast ‘abonnementstarief’ voor Wmo-hulp zoals huishoudelijke hulp of dagbesteding. Dat is rond 21 euro per maand. Vanaf 1 januari 2027 wordt deze eigen bijdrage afhankelijk van je inkomen en vermogen. Oftewel: hoe meer geld je verdient of bezit, hoe meer je per maand moet gaan betalen voor hulp uit de Wmo.

Het kabinet wil hiermee de Wmo-voorzieningen betaalbaar houden voor de mensen die het het hardst nodig hebben. De keerzijde is dat huishoudens met een midden- of hoger inkomen fors meer gaan betalen voor de ondersteuning van hun naaste. Het risico is dat zij hierdoor Wmo-hulp kunnen gaan opzeggen om kosten te besparen, waardoor de zorg op de schouders van de mantelzorger terechtkomt.

Daarnaast is het kabinet van plan om per 1 januari 2029 huishoudelijke hulp uit de Wmo-voorzieningen te schrappen. Alleen voor de meest kwetsbare mensen die écht geen netwerk of geld hebben, is er nog een mogelijkheid.

Versterken van respijtzorg
Het kabinet zet extra druk op gemeenten om mantelzorgers te ontlasten. Zo wordt er ingezet op het beter toegankelijk maken van respijtzorg (vervangende zorg) in alle gemeenten. Bij respijtzorg kun je de zorg tijdelijk overdragen, bijvoorbeeld via logeerovang. Dat draagt bij aan het voorkomen van overbelasting bij mantelzorgers. Respijtzorg is een taak van de gemeente.

Minder administratie in de Wlz
De ingewikkelde, verschillende vormen voor intensieve zorg thuis (zoals het Volledig Pakket Thuis en het Modulair Pakket Thuis) worden samengevoegd tot één overzichtelijke vorm. Dit moet mantelzorgers veel regeldruk en administratie schelen.

Duurdere zorgverzekering
De premie voor de zorgverzekering stijgt volgend jaar met gemiddeld 10-12 euro per persoon per maand. De stijging komt door duurdere behandelingen, loonstijgingen in de zorg én omdat een eenmalig overschot dat de premie eerder laag hield, nu is weggevallen.
Je betaalt voor je basisverzekering volgend jaar gemiddeld 169 euro per maand per persoon. De precieze premies en pakketten bepalen de zorgverzekeraars zelf. Zij maken deze uiterlijk 12 november bekend.

Het eigen risico stijgt maximaal met 15 euro naar €400. Het kabinet was van plan om het eigen risico flink te verhogen naar €455 – 460. Maar deze plannen zijn met een jaar uitgesteld.

Zorgtoeslag
Om de stijgende premies op te vangen voor lagere inkomens, stijgt de zorgtoeslag mee. Maar minder hard dan de zorgpremie. Een alleenstaande krijgt volgend jaar 11 euro meer toeslag per maand. Samen met een toeslagpartner is dat 22 euro per maand.

Vergoeding uit de basisverzekering
Er is nog niet veel bekend. Er is sprake van dat behandelingen die niet bewezen effectief zijn, verdwijnen uit het basispakket. Ook komt er mogelijk meer zorg bij de huisarts en wijkverpleging om dure ziekenhuizen te ontlasten. De plannen voor een eigen bijdrage in de wijkverpleging schuift door naar 2029.
De enige concrete wijziging is: voor mensen die 60 jaar worden in 2027, komt er een gratis vaccin tegen gordelroos. Mensen van 61 t/m 69 jaar zijn vanaf 2028 in stapjes aan de beurt.

Landelijke regels voor mantelzorgwoningen
Per 1 januari 2027 komen er nieuwe, landelijke regels voor mantelzorgwoningen. Tot nu toe kon iedere gemeente zijn eigen regels bepalen, waardoor er veel ongelijkheid ontstond. Het wordt nu een stuk eenvoudiger om vergunningvrij een mantelzorgwoning of een ‘familiewoning’ op je eigen grond te plaatsen.

De plannen voor 2027 staan nog niet vast. Het kabinet moet nog voldoende steun krijgen voor de plannen om ze te laten doorgaan.